Berlijnse Notities - Een avond (of twee) met Paul Auster

In Berlijn worden dromen waar en hartewensen vervuld. En altijd sneller dan je denkt. Afgelopen donderdag wist ik nog niet dat mijn all time hero Paul Auster naar Berlijn zou komen. Vandaag staat zijn warme, sympathieke blik voor altijd in mijn geheugen gegrift.
Soms ontgaat je wat bij zo‘n veelzijdig en groot aanbod. Je pluist niet meer altijd de complete cultuuragenda uit om te zien wat er allemaal te doen is. Zo kon het gebeuren dat we vrijdagavond laat pas ontdekten dat Amerika‘s grootste verhalenverteller Paul Auster, Berlijn zondag en maandag met een bezoek zou vereren om zijn nieuwe film en zijn nieuwe boek voor te stellen. Ik kon wel janken. Auster in Berlijn en ik niet erbij. Een nachtmerrie.
Maar dankzij mijn creatieve vriendin, die weet hoezeer mijn hart voor Auster slaat en die gewoon niet wilde accepteren dat dit alles zomaar aan mij voorbij zou gaan, zat ik zondagavond op rij vijf van het schitterende Babylon Mitte om The inner life of Martin Frost te zien. Na afloop van de film gaf Auster een half uur durend interview en signeerde hij boeken. Intelligent, warm en met een goed gevoel voor humor, maakte hij een onuitwisbare indruk op mij. Een schrijver zoals ik me een schrijver voorstel. Hij straalt een grote innerlijke rust uit, die me zoveel energie heeft gegeven dat het leven weer niet op kan. Ik had weke knieën toen ik met mijn boeken voor zijn signeertafel stond. Voor hij ze teruggeeft, kijkt hij je recht in de ogen en hoewel hij de meeste gezichten beslist snel weer vergeet, is dat een zeer persoonlijke en attente geste.
En alsof dat nog niet genoeg was, vonden we op de website van het Berliner Ensemble nog drie grijze stoeltjes voor de lezing maandagavond. Man in the dark werd afwisselend in het Engels (door Paul Auster zelf) en in het Duits (door Jan Josef Liefers) voorgelezen. De aanwezigheid van Liefers, die wij als Dr. Boerne in Tatort Münster al lange tijd geleden in ons hart hebben gesloten, was voor ons een extra verrassing. Op de vraag hoe hij de boeken van Paul Auster heeft leren kennen, vertelde hij dat het de titel van het boek In the country of last things was, die hem als Ossi had aangetrokken. Liefers meende zich te herinneren dat hij het boek had gejat, tot grote hilariteit van het publiek en Paul Auster, en is sindsdien een kritiekloze lezer geworden. Eén keer Auster, altijd Auster.
Hoe ik aan Auster ben gekomen en waarom hij mijn favoriete schrijver en één van mijn grootste helden is, wil ik graag nog een keer in een apart stukje schrijven. Op dit moment moet iedereen me maar op mijn woord geloven dat deze man tot de beste schrijvers in de wereld behoort en gewoon zijn boeken gaan lezen.



Aan te bevelen films waarvoor Paul Auster het script schreef:
Smoke van regisseur Wayne Wang met Harvey Keitel
Blue in the face van regisseur Wayne Wang met Harvey Keitel, Lou Reed, Jim Jarmusch, Madonna e.a.

Wie Paul Auster nog niet kent, kan ik de volgende boeken in het bijzonder aanbevelen:

Moon Palace
Leviathan
Mr Vertigo
The book of illusions

Zijn vrouw Siri Hustvedt schrijft net als Auster verschrikkelijk mooie boeken. In het het bijzonder kan ik What I loved aanraden.


© Balanda 28 september 2008

Berlijnse Notities - Ik wil alleen maar zwemmen

Het was weer een geslaagd weekend bomvol indrukwekkende belevenissen. Maarliefst twee keer zag ik mijn lievelingsauteur Paul Auster live hier in Berlijn (waarover meer in de volgende posting). En of dat niet al genoeg was, werden we zondagavond ook nog op een schitterend optreden van Spinvis getracteerd. Hij was de afsluiter van een weekje Boulevard of Broken Dreams dat in Nederland wel bekend is als de Parade. Dit heerlijke theaterfestival dat ik in Amsterdam graag bezocht, heeft voor een weekje zijn tenten in Berlijn opgeslagen. Op een winderig terreintje tegenover de nieuwe Hauptbahnhof kon het Berlijnse publiek voor het eerst (en hopelijk niet voor het laatst) kennismaken met dit schitterende, oer-Nederlandse evenement. Voordat Spinvis begon heb ik nog net op het nippertje van de Silent Disco kunnen genieten. Lachen, gieren, brullen!
En toen ... Spinvis. Ik had wel van hem gehoord, maar kende zijn muziek niet. Zijn optreden heeft een grote indruk op me gemaakt. Knus, in een tent met een handvol publiek, speelde hij met zijn orkestje de sterren van de hemel. Spinvis deed iets raars met mij. Hij liet me een ander Nederland zien; een Nederland waarvan ik zou kunnen houden met een taal die ik lief zou kunnen hebben. Hij riep herinneringen op aan vervlogen tijden en toverde een glimlach op mijn gezicht. Dag Nederland.

't Is altijd wat en altijd spijt
van al het geld en alle tijd
op de onverharde wegen,
die je naar hier hebben geleid.
De ochtenden zijn wit en koud
en hoe je ook je stuur vasthoudt,
de wind komt door je handschoenen heen,
je vingers zijn versteend.


Spinvis - Boulevard of Broken Dreams
© Balanda 28 september 2008

Liedjes van Spinvis met beeld:

Bagagedrager
Wespen in de appeltaart
Ik wil alleen maar zwemmen


Spin the Wheel - Boulevard of Broken Dreams
© Balanda 28 september 2008

Berlijnse Notities - O Bama, are you sure you can?

Als je in Berlijn woont, dan heb je zo nu en dan de gelegenheid om een bijzondere politieke gebeurtenis van dichtbij mee te maken. Vandaag stond ik samen met 200.000 anderen aan de Siegessäule om te horen wat Barack Obama de Europese burgers te melden heeft. Het publiek varieerde van overgewichtige Amerikanen met vlaggetjes tot Nederlandse nichten die de camera vooral op twintigjarige slanke boys hadden gericht (definitely niet Schwul, zeg ik je), de "Remscheid grüßt Barack Obama" club en ander plebs. Er werd veel gejuichd, geapplaudiseerd en bravo geroepen.
Plakaten en spandoeken waren niet toegestaan. Toch was het een gast gelukt om een stuk karton met de boodschap "Stop Death Penalty" naar binnen te krijgen (best knap want de controles waren vrij grondig). Obama stond echter nog niet goed en wel op het podium of de man met plakaat werd reeds afgevoerd. Zijn luidkeelse protest (so ein schwachsinn, Leute, ich darf meine freie Meinung nicht äußern) riep bij de omstanders eerdere irritatie dan verontwaardiging op. Iemand riep zelfs "Abführen" en dat vond ik toch wel wat merkwaardig tijdens een toespraak waarin het woord VRIJHEID een centrale rol speelde.
Kijk hier als je wilt lezen wat Obama zoal heeft verteld. De man neemt behoorlijk wat hooi op zijn vork en het kan bijna niet anders dan dat veel beloftes niet waargemaakt zullen worden. Maar misschien kan Obama het imago van Amerika weer wat oppoetsen en zijn land van de vele Irrwegen leiden waarop het de laatse jaren is beland. Dat zou al een hele prestatie zijn. Het feit dat hij de ongelofelijke uitdaging (Irak, Afghanistan, Iran, Milieu, financiele crisis etc.) aangaat verdient in ieder geval respect.


© Balanda 24 juli 2008


© Balanda 24 juli 2008


© Balanda 24 juli 2008

Berlijnse Notities - 48 Stunden Neukölln

Afgelopen weekend vond voor de tiende keer het kunst- en cultuurfestival 48 Stunden Neukölln bij ons in de wijk plaats. Op meer dan 100 locaties konden bezoekers genieten van kunstwerken, performances, theatervoorstellingen, muziekoptredens en tentoonstellingen . We verheugen ons altijd erg op dit weekend, omdat het ons de gelegenheid biedt, onze wijk op een andere manier te leren kennen. Binnenhofjes zijn vrij toegankelijk en verenigingen, kerken en theaters openen hun deuren en veranderen voor 48 uur in een atelier of performance ruimte. Hierdoor kunnen we een kijkje nemen op locaties waar we normaal gesproken niet (zo snel) zouden komen. Sommige Neuköllners nodigen zelfs iedereen uit om bij hen thuis koffie te komen drinken.
Hieronder een aantal impressies.


Eselei - Installatie van Erik Tannhäuser in de Alte Post
© Balanda 2008


Der Blumentopf - Installatie op de hoek
Neckarstrasse/Karl-Marx-Strasse © Balanda 2008


Der Blumentopf - Installatie van plastique fantastique Marco Canevacci / Markus Wüste © Balanda 2008


FLEXUS Rundgang: Bewegung, Skulptur, Klang © Balanda 2008


Windspiel in de Passage © Balanda 2008


Körnerpark - eigenlijk ook een kunstwerk en nu pas door ons ontdekt © Balanda 2008

Berlijnse Notities - Stad in Beweging

Onlangs zag ik in het mooie Deutsches Historisches Museum de fototentoonstelling Eye on Time van Michael Ruetz. De fotograaf heeft gedurende een periode van ruim 10 jaar diverse plekken in Berlijn gefotografeerd en de exacte geografische coördinaten genoteerd. Met tussenpozen van enkele jaren is hij naar de plaatsen teruggekeerd en heeft ze opnieuw op de gevoelige plaat vastgelegd. Het resultaat is een spannende weergave van de vele veranderingen die deze stad sinds de val van de muur heeft doorgemaakt en nog doormaakt. Berlijn is altijd in beweging, is een vaak gehoorde uitspraak en de beelden van Ruetz onderstrepen dit nog een keer.
Door de tentoonstelling kreeg ik regelrecht zin om een aantal oude foto’s op te snorren die ik zelf in deze periode heb gemaakt, en de hierop afgebeelde plaatsen nog eens te bezoeken en te fotograferen.
Mijn foto’s zijn geen kunstwerken. Het zijn de impressies van een twintigjarige die diep onder de indruk was van Berlijn en haar turbulente geschiedenis. Van fotograferen had en heb ik nog steeds geen kaas gegeten. Maar het is mijn persoonlijke “Eye on Time” en het was spannend en leuk om nog een keer terug te gaan in de tijd en een aantal momenten uit het verleden weer levendig voor de geest te halen.


Schlossplatz met blik op Staatsoper en Zeughaus 1991 © balanda


Schlossplatz 2007 © balanda


Marx-Engels Forum met Palast der Republik op de achtergrond 1991
© balanda


Marx-Engels Forum met restanten van Palast der Republik op de achtergrond 2007 © balanda


Brandenburger Tor met blik op Oost-Berlijn 1991 © balanda


Brandenburger Tor met blik op Oost-Berlijn 2007 © balanda


Op het dak van de Reichstag met blik op Oost-Berlijn 1999 © balanda


Op het dak van de Reichstag met blik op Oost-Berlijn 2007 © balanda


Voormalig grensgebied omgeving Potsdamerplatz met blik op Reichstag en Brandenburger Tor 1993 © balanda


De plek waar ik in 1993 stond heet nu In den Ministergärten 2007
© balanda


Gefotografeerd vanuit een wachttoren aan de Schiffbauerdamm 1992 © balanda


Schiffbauerdamm (de wachttoren is er niet meer) 2007 © balanda


Voormalig grensgebied aan de Schiffbauerdamm 1992 © balanda


Op de plek waar ik in 1992 stond bevindt zich nu het Bundes Presse Strand 2007 © balanda


Muurrestanten aan de Schiffbauerdamm tegenover de Reichstag 1991 © balanda


Marie-Elisabeth-Lüders-Haus (Bundestagsbibliothek) op exact dezelfde plek aan de Schiffbauerdamm 2007 © balanda


Muurrestanten in het Marie-Elisabeth-Lüders-Haus 2007 © balanda

All Time Heroes Part 2 - Morrissey

Wie is Steven Patrick Morrissey eigenlijk? Menigeen heeft deze vraag al eens proberen te beantwoorden, maar niemand weet het precies. Eigenlijk is dat vreemd, want er zijn maar weinig zangers waarvan de teksten zo autobiografisch zijn als die van Morrissey. Of zijn ze niet meer dan mooie poëzie overgoten met een laagje verzonnen Weltschmerz? Geven ze je enkel het gevóel in zijn ziel te kunnen kijken? Niemand weet het en Morrissey zelf laat het allemaal graag in het midden. Hij is één van de geheimzinnigste popsterren die de muziekwereld ooit heeft gekend en wil dat ook graag zo houden.
Mij maakt dat allemaal niet zoveel uit. Ik heb me eigenlijk nooit echt verdiept in zijn leven. Ik weet niet hoe oud hij is en waar hij werd geboren. Natuurlijk ken ik de verhalen die er over hem de ronde doen. Zo zou hij homosexueel zijn en waarschijnlijk ook nog pedofiel. Kenners menen dat laatste te kunnen concluderen uit de tekst van het lied Reel Around the Fountain dat op het schitterende Smiths album Hatful of Hollow staat. Ik geloof er geen zak van. Verder wordt hij sinds zijn hit The National Front Disco een rassist genoemd, zou hij de afgelopen 20 jaar celibatair geleefd hebben en haat hij zijn vader. Het zal allemaal wel. Morrissey is desondanks mijn held. Al heel lang.
Het is moeilijk om aan mensen die zijn muziek niet kennen of niet mogen, uit te leggen waarom hij zo belangrijk voor mij is. Zijn muziek is de soundtrack van mijn leven. Dat is misschien de beste manier om het te formuleren. Dat wil niet zeggen dat ik zo iemand ben die denkt dat een lied speciaal voor mij is geschreven of over mij gaat. Dat is allemaal onzin. Maar ik geloof wel in een vorm van verbondenheid die muziek kan oproepen met een artiest die jou niet persoonlijk kent en andersom.
Deze verbondenheid voel ik het sterkst wanneer ik luister naar het briljante album Ringleader of the Tormentors. Of de teksten nu autobiografisch zijn of niet, je merkt dat er iets anders is. Er is iets ten goede gekeerd in het leven van Morrissey en dat stroomt letterlijk uit de groeven van deze plaat. Hoewel hij natuurlijk niets van zijn sarcasme en Weltschmerz heeft verloren, is het een optimistisch album geworden waar het persoonlijk geluk vanaf straalt. Ik hoorde Ringleader of the Tormentors voor het eerst op een cruciaal moment in mijn leven, toen zich ook bij mij een positieve wending voltrok. Met name het laatste nummer At last I am born is voor mij zo herkenbaar en spreekt me dermate uit het hart, dat ik het niet hardop mee kan zingen zonder een brok in mijn keel te krijgen.
In december 2006 ging een lang gekoesterde droom in vervulling. Ik zag Morrissey voor het eerst live. Het klinkt belachelijk maar ik was al dagen van tevoren zenuwachtig en opgewonden. Mijn geduld werd ruimschoots beloond. Het was een fantastisch concert vol passie en humor. Morrissey is ongelofelijk charismatisch en windt het publiek met gemak om zijn vinger. Hij opende met Panic en had meteen iedereen op zijn hand. Treurige nummers als Every day is like sunday en How soon is now? hadden niets van hun intensiteit verloren, maar klonken op de een of andere manier lichter. Het was alsof het hem niet meer zoveel kracht kostte ze te zingen, alsof het geoorloofd was zijn optimisme erin te laten doorklinken. Bij Irish Blood, English Heart stond de zaal op z‘n kop en dat bleef zo tot het einde. Ik heb daarna nog dagenlang met een smile op mijn gezicht rondgelopen en iedereen bestookt met verhalen over mijn held. De Berliner Morgenpost kopte de volgende dag:

Im ewigen Licht der Liebe
Wie sich Morrissey, die Diva der britischen Pop-Musik, in der Arena selbst übertraf

Een fan schreef:

Morrissey war eine Erleuchtung!

Meer hoef ik er niet aan toe te voegen.

Viva Morrissey!

Berlijnse Notities - Mijn brandende liefde voor Berlijn

Is er iets mooiers dan ‘s ochtends vroeg begeleid door Elvis met de bus door Berlijn te zweven?
Vier keer per maand drijft de noodzaak me hiertoe en ik geniet er elke keer weer met volle teugen van. En dat, terwijl de eindbestemming minder interessant is, namelijk mijn werkplek in Europarc-Dreilinden, een winderig, fantasieloos industrieterrein exact op de plek waar het Westen vroeger het Oosten mocht binnenrijden.
Maar “der Weg ist das Ziel” zoals ze dat hier zo mooi plachten te zeggen. En die werkplek is zo erg nou ook weer niet.
Vooral in de winter, wanneer het om 7 uur nog donker is, vind ik het een genot me per bus door de nimmer slapende stad te laten voeren. Vanachter het glas zie ik eenzame gestaltes over straat zwalken, voorbij aan de Turkse bakkers die al een uur open zijn en de dönertentjes die nooit sluiten. In de Urbanstrasse stopt de bus precies voor café Logo, waar het nog gezellig druk is … of wordt, want ik zie de eerste kroegtijgers alweer naar binnen gaan. Er wordt op dit vroege uur nog stevig gedronken en gepaft, ondanks het rookverbod dat hier sinds 1 januari officieel geldt.
Een aantal kilometer verderop ligt de Potsdamer Platz er troosteloos en verlaten bij. Een enkele verdwaalde toerist probeert het bont verlichtte Sony Centre met zijn camera te vangen, maar verder is het armoe troef in het nieuwe hart van Berlijn. De helft van de gebouwen blijkt bij een wat nauwkeurigere blik niet meer dan een coulisse te zijn. De onafgebouwde constructies worden verhuld door metershoge reclamedoeken met winkelgevels. Of er al iemand heeft geprobeerd naar binnen te gaan?
Vroeger volgde er vanaf dit punt een kleine sightseeing by night toer langs Holocaust monument, Brandenburger Tor en Reichstag, maar sinds kort duikt de bus de Tiergarten Tunnel in. In mijn oren zingt Elvis Burning Love, terwijl we door de buik van Berlijn razen.

Lord almighty,
I feel my temperature rising
Higher higher
Its burning through to my soul

Opeens schieten we boven de grond en duikt de gigantische glasfacade van de nieuwe Hauptbahnhof voor me op. Helaas, ik moet uitstappen. Ik loop richting ingang en werp nog een laatste blik op de Fernsehturm, terwijl de zon langzaam begint op te komen.

Cause your kisses lift me higher
Like a sweet song of a choir
And you light my morning sky
With burning love

Het is fantastisch in Berlijn te zijn.

Neues aus der Mauerstadt - X-Kölln

Ein neuer Kiez wurde geboren. Sein Name: X-Kölln (sprich Kreuzkölln).

Hier, wo das "Ghetto" Neukölln auf das progressive Kreuzberg stößt und das Schlummereckchen von Treptow als grüne Barriere dient, tut sich seit einiger Zeit was. Zwischen den vielen Dönerbuden und Ramschläden entdeckt man fast jede Woche was neues. Vorbei sind die Zeiten, wo es an jeder Ecke eine verrauchte Berliner Eckkneipe namens Donnerwetter, Zur Traube oder Kindl Eck gab. Nein, wir haben jetzt auch echte Café‘s wie zum Beispiel das Ä, Jansa 7, Ringo und Freies Neukölln. Und sogar ein schwullesbisches Kollektivbetrieb namens SilverFuture. Diese Kneipe für „Kings and Queens and Criminal Queers“ liegt gemütlich neben dem immer nach Vanille duftenden, Türkischen Männerlokal „Sonne“, wo Rummikub und Wasserpfeife Hand in Hand gehen.

Da X-Kölln noch nicht von den Massen entdeckt wurde, lässt es sich hier gut wohnen. Das hübsche Landwehrkanal sorgt im Sommer für eine frische Brise und der Schlesische Busch lädt ein zum Schlendern und Faulenzen. Die Geschichte liegt auf der Straße denn hier, an diesem „Dreiviertelpunkt“ stand die Mauer. Der Wachturm am Busch ist ein stiller Zeitzeuge.

Mitten in dieser Stadtidylle liegt die berüchtigte Rütlischule, die im vorigen Jahr Bundesweit bekannt wurde weil die Lehrer bekanntgaben, der Gewalt durch Schüler nicht mehr standhalten zu können. Sie liegt praktisch bei mir um die Ecke und die Frage stellt sich ob es nicht gefährlich sei, gerade hier zu wohnen. Man bekommt es richtig mit der Angst zu tun wenn man die Berliner Polizeigewerkschaft glaubt, die vor einigen Wochen behauptete, daß Teile von Neukölln nicht mehr zu retten sind. Bürgermeister Buchkowsky nannte diese Äußerungen „undifferenzierter Rufmord“ und meinte „so einen abenteuerlichen Quatsch habe ich lange nicht gehört“.

Klar gibt es in Neukölln massive Probleme. Jugendgewalt, Alkoholsucht und Arbeitslosigkeit sind mittlerweile synonym mit diesem Viertel. Aber wenn man die Boulevard- und Schwachsinnigenzeitungen Bild oder Berliner Kurier liest, würde man fast glauben, man lebe in einem Ghetto. Eins kann ich sagen. Neukölln ist weit entfernt von Zuständen wie in der New Yorker Bronx oder dem Südafrikanischem Johannesburg.
Die Ehrlichkeit gebietet aber zu sagen, daß X-Kölln der "gehobene" Teil von Neukölln ist. Hier nimmt der Leerstand sichtbar ab, und ändert das Publikum sich ein wenig. Das gibt Hoffnung für die Zukunft.

Falls du Lust hast X-Kölln mal näher kennen zu lernen, dann kann ich dir herzlich empfehlen im Juni mal das jährlich zurückkehrende Festival 48 Stunden Neukölln zu besuchen.

Kneipen:
SilverFuture
Freies Neukölln
Ä



Elbestraße Neukölln © balanda 2005